Respons Tafsir Hak Dinı Kur’an Dili terhadap Kebijakan Politik Türkiye: Analisis Hermeneutika Gadamer

Authors

Keywords:

Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dinı Kur’an Dili, Gadamerian hermeneutics, Qur’anic exegesis, Turkish political history

Abstract

This article examines the response of Elmalılı Muhammad Hamdi Yazır’s exegetical work, Hak Dinı Kur’an Dili (The True Religion’s Language of the Qur’an), to the secularizing political policies of the early Turkish Republic. Situated at the intersection of Qur’anic studies and Turkish political history, this study employs a qualitative-descriptive method informed by Hans-Georg Gadamer’s hermeneutics, focusing particularly on the concepts of pre-understanding (Vorverständnis) and horizon fusion (Horizontverschmelzung). The analysis reveals three dimensions of Hamdi’s critical response: first, his theological resistance to the Turkish translation project, arguing that the linguistic beauty and legal authority of the Arabic Qur’an cannot be reproduced in any other language; second, his implicit critique of laicism (laiklik) through his commentary on Q. al-An‘ām 6:159, where he equates the separation of religion from public affairs with the fragmentation condemned in scripture; and third, his pragmatic accommodation of the republican system, evidenced in his interpretation of Q. al-Kawthar 108:3 as indicating that legitimate leadership need not rest on dynastic lineage. The article argues that Hamdi’s tafsir constitutes a form of negotiated resistance, neither wholesale rejection nor uncritical compliance, toward the Kemalist political project. These findings carry comparative relevance for Indonesian scholarship, as Indonesian Qur’anic commentators have similarly navigated the intersection of religious authority and state secularism.

Author Biographies

  • Azzam Ghufrani

    Postgradute student at Universitas Islam Negeri Raden Fatah Palembang, Indonesia

  • Zulfikri, STIT Diniyyah Puteri Rahmah El-Yunusiyah, Indonesia

    Associate Professor at STIT Diniyyah Puteri Rahmah El-Yunusiyah, Indonesia. Graduated from Institute of Social Sciences, Bursa Uludağ University, Türkiye

References

Akifahadi, L. S. (2012). Pengaruh modernisasi di Türkiye terhadap penafsiran Bediuzzaman Said Nursi. Refleksi, 13(2), 219–262. https://doi.org/10.15408/ref.v13i2.900

Baljon, J. M. S. (1968). Modern Muslim Koran interpretation 1880–1960. E.J. Brill.

Bilgin, M. (1997). Hak dini kuran dili. In TDV İslâm Ansiklopedisi (pp. 153–163). Türk Diyanet Vakfı.

Demir, Ş. (2018). Ezanın Türkçe okunması (1932–1950). In M. Öztürk (Ed.), Ortak dilimiz ezan (pp. 85–103). Nida Akademi.

Doğaner, Y., & Temel, M. (2024). Atatürk ve laiklik. Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-ve-laiklik/

Duriana. (2019). Pemikiran politik Türkiye Usmani hingga masa modern. Radio Science, 11(2), 54–65. https://doi.org/10.33477/dj.v11i2.595

Ertit, V. (2014). Birbirinin yerine kullanılan iki farklı kavram: Sekülerleşme ve laiklik. Akademik İncelemeler Dergisi, 9(1), 103–124.

Ersöz, İ. (1993). Elmalılı Hamdi Yazır ve tefsirinin özellikleri. In Elmalılı M. Hamdi Yazır Sempozyumu (p. 175). TDV Yayınları.

Federspiel, H. M. (1996). A dictionary of Indonesian Islam. Ohio University Center for International Studies.

Gadamer, H.-G. (2006). Truth and method (J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.). Continuum. (Original work published 1960)

Gokir, N. (2013). Modern Türkiye’de Kur’ana yaklaşımlar. In M. A. Koç & İ. Albayrak (Eds.), Tefsire akademik yaklaşımlar 2 (pp. 193–220). Ankamat.

Haq, A. D., Anwar, A., & Sulaiman, U. (2023). Islam sekuler di Türkiye dan pemikiran Kemal Atatürk. CARITA: Jurnal Sejarah dan Kebudayaan, 2(1), 18–32.

Harahap, H. S. (2019). Pembaharuan pendidikan Islam di Türkiye. Jurnal Hibrul’ulama, 1(1), 18–33. https://ejurnal.univamedan.ac.id/index.php/hibrululama/article/view/110

Husen. (2018). Kegagalan pengepungan Wina Habsburg 1683 M dan dampaknya bagi Türkiye Usmani [Skripsi, UIN Syarif Hidayatullah Jakarta]. http://repository.uinjkt.ac.id/dspace/handle/123456789/40475

Junaidi, A. (2011). Kebijakan politik Recep Tayyip Erdoğan dan Islamisme Türkiye kontemporer. IN RIGHT: Jurnal Agama dan Hak Azazi Manusia, 6(1), 142–200. http://ejournal.uin-suka.ac.id/syariah/inright/article/view/1444

Mursyid, A. Y. (2020). Deturkifikasi dalam tafsir Hak Dını Kur’an Dili karya Elmalılı Hamdi Yazır. Jurnal Studi Ilmu-Ilmu al-Qur’an dan Hadis, 21(1), 111–132. https://doi.org/10.14421/qh.2020.2101-06

Öçalan, A. (2023). Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın Hak Dını Kur’an Dili eseri bağlamında büyük günah anlayışı [Tesis, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi].

Özden, Ş. (2024). Elmalılı’nın Hak Dını Kur’an Dili tefsirinde akıl etmeyle ilgili ayetlere yaklaşımı [Tesis, Ordu Üniversitesi].

Rippin, A. (2019). Muslims: Their religious beliefs and practices (5th ed.). Routledge.

Samsuriadi, Santalia, I., & Wahyuddin. (2023). Sejarah lahirnya negara Islam sekuler Türkiye dan ide pembaruan Mustafa Kemal. Jurnal J-BKPI, 3(1), 21–31.

Sari, M. (2020). Penelitian kepustakaan (library research) dalam penelitian pendidikan IPA. Natural Science: Jurnal Penelitian Bidang IPA dan Pendidikan IPA, 6(1), 41–53.

Şahin, T. (2015). Hak Dını Kur’an Dili tefsirinde dönemin siyasi ve sosyal gelişmelerinin yansımaları [Tesis, Hitit Üniversitesi].

Şimşek, M. S. (2016). Günümüz tefsir problemleri. Kitap Dünyası.

Türk Dil Kurumu. (2023). Türk Dil Kurumu sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/

Uçar, D. (2019). Hak Dını Kur’an Dili tefsirinde manevi huzur [Tesis, Sakarya Üniversitesi].

Uğuz, F. (2022). Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır’ın itikadi İslam mezheplerine bakışı (Hak Dını Kur’an Dili örneği) [Tesis, Akdeniz Üniversitesi].

Yavuz, Y. Ş. (1995). Elmalılı Muhammed Hamdi (1878–1942). In TDV İslâm Ansiklopedisi (Vol. 11, pp. 57–62). Türk Diyanet Vakfı. https://islamansiklopedisi.org.tr/elmalili-muhammed-hamdi

Yazıcı, N., & Kısıklı, E. (2024). Atatürk ve Dolmabahçe Sarayı. Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-ve-dolmabahce-sarayi/?pdf=3792

Yazır, E. M. H. (2021). Hak dını Kur’an dili (A. C. Köksal & M. Kaya, Eds.). T.C. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı.

Zürcher, E. J. (2003). Sejarah modern Türkiye (R. Widodo & Wisnu Adi, Trans.). Gramedia Pustaka Utama.

Published

2026-06-10